Szeged

Blue globe icon.svgSzeged
Szeged Montage.jpg
Flag of Szeged.svg HUN Szeged Címer.svg
Alministración
PaísBandera d'Hungría Hungría
Condáu Csongrád-Csanád (es) Traducir
Distritu distritu de Szeged
Tipu d'entidá ciudad en Hungría (es) Traducir
Cabezaleru/a del gobiernu László Botka (Partido Socialista Húngaro (es) Traducir)
Nome oficial Szeged (hu)
Nome llocal Szeged
Códigu postal
ver
  • 6720
Xeografía
Coordenaes 46°15′00″N 20°10′00″E / 46.25°N 20.1667°E / 46.25; 20.1667Coordenaes: 46°15′00″N 20°10′00″E / 46.25°N 20.1667°E / 46.25; 20.1667
Szeged alcuéntrase en Hungría
Szeged
Szeged
Szeged (Hungría)
CsongradCounty.png
Superficie 281 km²
Altitú 75 m
Demografía
Población 159 074 hab. (1 xineru 2021)
Porcentaxe 1.63%
100%
100% de Hungría
Csongrád-Csanád (es) Traducir
distritu de Szeged
Densidá 566,1 hab/km²
Más información
Prefixu telefónicu 62
Estaya horaria Hora central europea
UTC+01:00 (horariu estándar)
UTC+02:00 (horariu de branu)
Llocalidaes hermaniaes Subotica (es) Traducir, Săcueni (en) Traducir, Łódź, Varna, Weinan (es) Traducir, Rajiv (es) Traducir, Pula (es) Traducir, Cambridge, Parma, Darmstadt, Rotterdam, Toledo, Timișoara, Lárnaca (es) Traducir, Turku, Târgu Mureș (es) Traducir, Odesa, Niza, Liexa y Kotor (es) Traducir
szegedvaros.hu
Cambiar los datos en Wikidata

Szeged (pronunciáu Tocante a esti soníu [ˈsɛɡɛd] (?·i); en serbiu: Segedin o Сегедин, n'alemán: Szegedin o Segedin, en rumanu: Seghedin, n'eslovacu: Segedín) ye la tercer ciudá más grande de Hungría, la más importante del sureste del país y la capital del condáu de Csongrád. Los famosos Xuegos d'Aire llibre de Szeged (tuvieron llugar per primer vegada en 1931) son una de les atraiciones principales, celebrándose cada primavera nel famosu Día de la ciudá, el 21 de mayu.

Etimoloxía

El nome Szeged podría venir d'una vieya pallabra húngara pa denominar la esquina (szeg), indicando la vuelta del ríu Tisza que flúi pela ciudá. Delles teoríes dicen esto provién de la pallabra húngara sziget que quier dicir 'la isla'. Otros inda afirmen que szeg quier dicir ' el roxu escuru ' (la s ö tétszokés) - una referencia al color de l'agua onde los ríos Tisza y Maros combínense. [1] la ciudá tien el so propiu nome nun númberu d'idiomes estranxeros, polo xeneral añediendo un sufixu - n'a'l croata de nome húngaru, Segedin; rumanu, Seghedin; en búlgaru, bielorrusu, rusu y ucranianu (Seged); alemán, Szegedin / Segedin; italianu, Seghedino; llatín, Partiscum; Segeda letón; Segedas lituanu; Apolazadura, Segedyn; Segedin serbiu; Segedín eslovacu; turcu, Segedin.

Situación xeográfica

Szeged y el ríu Tisza.

Szeged ta asitiada próxima a la frontera meridonal de Hungría, xusto al sur de la desaguada del ríu Maros, a dambes veres del ríu Tisza (Theiss, Tiscia). Debíu al altu númberu d'hores de solazu añalmente, Szeged ye con frecuencia llamada ciudá del sol.

El clima

El clima de Szeged ye de transición ente clima Oceánicu Köppen " Cfb " (Clima de Mariña Marítimu d'Oeste / clima Oceánicu) clima húmedu continental (Köppen "Dfb"), con iviernos fríos, branos calientes, y poques precipitaciones.

Historia

Szeged foi habitada dende tiempos antiguos. Ptolomeo menta a la ciudá col nome de Partiscum, y ye posible que Atila, rei de los hunos, asitiar en dalgún llugar de la so xeografía.

Yá pa la dómina del rei San Esteban I d'Hungría el tresporte de sal pel ríu Maros yera de vital importancia, siendo asina reconocíu por el mesmu monarca en dellos documentos. Dichu tresporte favoreció la creación de munchos asentamientos, ente ellos el de Szeged.

La primer vegada que se menta la ciudá foi en 1183, nun documentu redactáu nel reináu de Bela III d'Hungría. Nel mesmu la ciudá ye llamada en llatín Ciggedin, y rellacionar direutamente col tresporte fluvial de sal pel ríu Maros.

En 1246 foi alzada al rangu de ciudá pol rei Bela IV d'Hungría, pocos años dempués de la invasión tártara de 1241. A partir d'esti momentu Szeged llogró los mesmos privilexos que la ciudá de Buda y la d'Alba Regia (Székesfehévár). El castiellu principal de Szeged construyir ente 1260 y 1280 sol reináu de Bela IV, el so fíu Esteban V d'Hungría y el so nietu Ladislao IV d'Hungría.

Mientres el reináu de Lluis I d'Hungría, nel Sieglu XIV, Szeged desenvolver hasta convertise na ciudá más importante del Sur del reinu húngaru, y ante el peligru de los exércitos turcos otomanos invasores, pasó a ser nun gran puntu estratéxicu. Décades más tarde, mientres el reináu de Segismundo d'Hungría, la ciudá foi protexida con enormes muralles.

Mientres el Sieglu XX

Dempués de la Primer Guerra Mundial Hungría perdió los sos territorios del sur a Rumanía y Serbia, poro, Szeged convertir nuna ciudá fronteriza, ensin "hinterland" y poro, la so importancia menguó. Sicasí, asumió papeles qu'enantes pertenecíen a ciudaes perdíes per Hungría, daqué qu'ayudó a la so recuperación. Por casu la Universidá de Kolozsvár (anguaño Cluj-Napoca, Rumanía) foi treslladada a Szeged en 1921 (vease: University of Szeged en). En 1923 Szeged asumió'l papel de la sede episcopal de Temesvár (anguaño Timisoara, Rumanía). Mientres la Guerra húngaru-rumana de 1919 la ciudá foi de volao ocupada pol exércitu rumanu. Na década de 1920 la población xudía de Szeged espolletó algamó'l cenit de la so prosperidá. La población de Szeged careció grandemente mientres la segunda Guerra Mundial. 6 000 de los sos habitantes fueron asesinaos, y los ciudadanos xudíos fueron confinaos en gueto y dempués llevaos a los campo d'esterminiu. Escontra finales de 1944 l'exércitu soviéticu ocupó la ciudá. Mientres la era comunista, Szeged tresformar nun centru d'industria llixero ya industria d'alimentos. En 1965 foi atopáu petroleu nes cercaníes de la ciudá (la producción de petroleu de la zona cubre'l 67 % de la demanda de petroleu del país). En 1962, Szeged convertir na ciudá principal de la provincia de Csongrád. Creáronse nuevos distritos y munchos pueblos cercanos (p.ej. Tápé, Szoreg, Kiskundorozsma, Szentmihálytelek, Gyálarét) fueron anexonaos a la ciudá en 1973, según l'enclín vixente mientres la era comunista. Szeged de güei ye una ciudá d'universitaria importante y una popular destín turísticu. La Orquesta de Sinfónica de Szeged (Szegedi Szimfonikus Zenekar) da conciertos regulares en Szegedi Nemzeti Színház.

Educación

Universidá de Szeged

La ciudá de Szeged tien 62 jardín d'infancia, 32 escueles primaries, 18 institutos y una universidá, que foi establecida pola unificación de los centros d'enseñanza cimera esistentes pasaos. Los dos institutos más prominentes (Ságvári Endre Gyakorló Gimnázium y Radnóti Miklós Kísérleti Gimnázium) tán ente los quince meyor nel país. Szeged ye'l centru d'enseñanza cimera d'Hungría del sur y construyó una reputación verdaderu pa sigo. Los miles d'estudiantes estudien equí, enforma de quien ye estudiantes estranxeros d'en tol mundu. El Centru d'Investigación Biolóxicu de l'Academia húngara de Ciencies, que foi construyida cola ayuda d'UNESCO financia, tamién foi una fonte considerable d'investigación avanzada. Los científicos nesti llaboratoriu yeren primeros nel mundu en producir el material d'heriedu artificial nel añu 2000. L'edificiu sirvió como una casa a munches conferencies conocíes y sigue faciendo contribuciones al mundu de ciencia. La Universidá de Szeged foi alliniada como la meyor universidá del país sobre la Clasificación d'Académicu d'Universidaes Mundiales - 2005, y unu de los meyores 100 n'Europa.

Economía

Szeged ye unu de los centros de la industria d'alimentos n'Hungría, sobremanera sabida pal so pimentón duce, Szekelygulyas, Szegedi Halászlé y el salami de Pick

Distritos de Szeged

  • Alsóváros (Szeged)
  • Baktó
  • Béketelep (Szeged)
  • Belváros (Szeged)
  • Délikert[nota 1]
  • Felsőváros
  • Gyálarét[nota 2]
  • Klebelsberg-telep[nota 3]
  • Kecskés István telep[nota 4]
  • Kiskundorozsma[nota 5]
  • Makkosház
  • Móraváros
  • Odessza lakótelep
  • Petőfitelep (Szeged)
  • Rókus
  • Szentmihálytelek
  • Szőreg[nota 6]
  • Tarján
  • Tápé[nota 7]
  • Újszeged

Notes

  1. Dende 2005 parte común de Gyálarét, Kecskés-, Klebelsberg-telep lo mesmo que de Szentmihály.
  2. Hasta 1973 población independiente.
  3. Antigua denominación Hattyas-telep.
  4. Antigua denominación Ságvári-telep.
  5. Hasta 1973 población independiente, nel sieglu XIX ciudá agrícola.
  6. Hasta 1973 población independiente, con importante minoría serbia.
  7. Hasta 1973 población independiente.
Dom tèr
cola Ilesia Votiva de Szeged
Hungary-szeged-szabadteri.jpg Ilesia de los Franciscanos (Góticu, sieglu XV) [[Ficheru:Water

tower Old Lady.JPG|100px]]

Torre Dömötör (sieglu XI) Szeged-domotor.jpg Muséu Ferenc Móra Ferenc Móra Museum in Szeged.JPG Palaciu Reök Szeged REÖK Palota facade 2.jpg
Sinagoga de Szeged Szeged New Syna.jpg Conceyu de Szeged Szeged Town Hall in winter 2009 (1).JPG Teatru Nacional de Szeged National Theatre of Szeged.jpg
Palaciu Gróf (1913) Raichle03KJ.jpg

Personalidaes célebres

Nacieron en Szeged

  • Gábor Agárdy (1922–2006) actor dos vegaes premiu Jászai Mari, meritoriu artista del teatru Nemzet
  • György Ákos (1891?–1967) tratante de granes
  • Pál Álgyay Hubert (1894–1945) inxenieru, diseñador de les pontes Danuvio y Rajna
  • Adrián Annus (1975) olimpikon
  • Gyula Baghy (1891–1967) escritor creativu n'esperantu, poeta
  • Béla Balázs (1884–1949) actor, direutor, esteta del cine
  • Sándor Bálint (1904–1980) etnógrafu
  • István Békeffi (Békefi, Békeffy) (1891–1962) dramaturgu, cabaretista, premiu Attila József
  • Gábor Boldoczki (1976) trompetista[1]
  • Máté Borbás (1916–1991) mariscal
  • Attila Czene (1974) campeón olímpicu estilos
  • József Csáky (1888–1971) escultor
  • Mihály Cserzy (1865–1925) escritor
  • László Csíky (1942-) médicu y escultor de caricatures
  • Győző Csongor (1915–1997) museólogu, historiador de la ciudá
  • János Csonka (1852–1939) inxenieru industrial, inventor
  • Pista Dankó (1858–1903) autor de coples, músicu
  • Roland Dávid (1976) ejecutante, cantante
  • József Dinnyés (1948) daltulajdonos
  • Sándor Dobsa (1934–2005) músicu, compositor [9]
  • András Dugonics (1740–1818) escritor de la primer novela húngara, creador de la llingua matemática húngara
  • Zsolt Durkó (1934–1997) compositor premiu Lajos Kossuth y Erkel Ferenc
  • Béla Endre (1870–1928) pintor
  • Sophie Evans (1976) pornstar
  • László Fejes Tóth (1915–2005) matemáticu, miembru de l'Academia de Ciencies d'Hungría
  • Rajmund Fodor (1976) dos veces campeón olímpicu de water-polo
  • Zoltán Gera (1923) actor
  • Lajos Gönczy (1881–1914) medaya de bronce, atleta olímpicu, saltu d'altor
  • Bernadett Gregor (1972) actriz
  • Gábor Hevér (1969) actor[2]
  • István Horvai (1922–2004) direutor
  • Lajos Huszár (1948) compositor[3]
  • Jenő Huszka (1875–1960) compositor
  • Éva Janikovszky (1926–2003) escritora
  • Ferenc Joachim (1882–1964) pintor
  • József Joachim (1897–1954) escultor y pintor
  • Gabi Jobba (1947–1983) actor
  • Gyula Juhász (1883–1937) poeta
  • Márton Kalmár (1946) escultor
  • János Kass (1927) grafikus
  • Lajos Kocsis (1947-2000) futbolista, campeón olímpicu
  • László Kontraszty (1906–1994) pintor
  • Márta Kopasz (1911) diseñador gráficu
  • Tamás Kopasz (1958) pintor
  • János Kotányi (1858–?) fundador de la compañía de especies[4]
  • János Körmendi (1927-2008) actor[5]
  • Immánuel Lőw (1854–1944) rabín, orientalista
  • Dániel Magay (1932) xugador d'esgrima, campeón olímpicu, químicu
  • Géza Maróczy (1870–1951) gran maestru d'axedrez internacional
  • Tamás Molnár (1975) waterpolista, dos veces campeón olímpicu
  • László Nagy (1981) estrella del FC Barcelona, xugador de balonmano de la seleición mundial
  • Natália Nagy (1970) actriz
  • Joseph Nagyvary (1932) bioquímicu
  • Sándor Nyilasy (1873–1934) pintor[6]
  • Szilveszter Ördögh (1948-2007) escritor
  • László Paskai (1927) arzobispu de Esztergom
  • Márk Pick (1843–1892) fabricante de salami
  • János Reizner (1847-1904) direutor de biblioteca y fundador de muséu
  • Sándor Rózsa (1813–1868) bandida[7]
  • Károly Sándor (Csikar) (1928) futbolista de la seleición[8]
  • Anna Sipos (1908–1988) xugadora de tenis de mesa, once veces campeona del mundu
  • József Siskovics barón y conde (1719-1783) maestru de ceremonies[9]
  • Gyula Számvald (1825–1912) teniente-xeneral americanu
  • István Szegedi Kis (~1502 – 1572) obispu reformáu, escritor
  • Ferenc Temesi (1949) escritor
  • Ilona Tokody (1953) cantante d'ópera
  • László Toroczkai (1978) políticu de la derecha radical, periodista, redactor
  • István Vedres (1765–1830) inxenieru
  • András Wanié (1911–1976) medaya de bronce olímpico, nadador campeón d'Europa, xugador de water-polo, sportvezető
  • Béla Zerkovitz (1882–1948) compositor
  • Vilmos Zsigmond (1930) operador

Vivieron en Szeged

  • Kálmán Antos (1902–1985) compositor, direutor de coru eclesiásticu, organista, pedagogu musical
  • István Baka (1948-1995) poeta, escritor, traductor, redactor de la revista Kincskereső
  • Lajos Baróti (1914-2005) entrenador de fútbol, capital de la seleición húngara ganadora d'una medaya d'oru na Olimpiaes de branu de 1964
  • Géza Boncz (1944-2000) humorista
  • Ágoston Budó (1914–1969) físicu
  • Sándor Csörgő (1947-2008) matemáticu
  • Gyula Glattfelder (1874–1943) obispu de Csanád
  • Ferenc Fricsay (1914-1963) direutor d'orquesta
  • József Gregor (1940-2006) cantante d'ópera
  • Natasa Janics (1982) campeón olímpicu de kajak
  • Attila József (1905-1937) poeta
  • László Kalmár (1905–1976) matemáticu
  • Levente Király (1937) actor
  • Péter Lékó (1979) gran maestru d'axedrez
  • Ede Magyar (1877–1912) arquiteutu
  • Kálmán Mihalik (1896–1922) autor del himnu de Székely
  • Kálmán Mikszáth (1847-1910) periodista. Vivió años en Szeged. Delles de les sos noveles inspirar na ciudá.
  • András Nagy Bandó (1947) humorista, ejecutante
  • Ferenc Móra (1879–1934) escritor
  • Tibor Radó (1895–1965) matemáticu
  • Sándor Sík (1889–1963) poeta, escritor, maestru
  • Albert von Szent-Györgyi Nagyrápolt (1893-1986) bioquímicu, premiu Nobel
  • Béla Szőkefalvi-Nagy (1913-1998) matemáticu
  • Antal Tápai (1902–1986) escultor
  • István Tömörkény (1847-1904) escritor, direutor de muséu y biblioteca
  • Viktor Vaszy (1903–1979) compositor, direutor d'orquesta y teatru

Ciudaes hermanaes

Galería

  • Plaza de la catedral, escenariu de los xuegos al aire

    Plaza de la catedral, escenariu de los xuegos al aire

  • Ponte sobre'l ríu Tisza

    Ponte sobre'l ríu Tisza

  • Casa'l Conceyu

    Casa'l Conceyu

  • Casa restaurada por Ede Magyar

    Casa restaurada por Ede Magyar

  • El centru d'investigación de biologia de l'Academia de Ciencies d'Hungría en Szeged

    El centru d'investigación de biologia de l'Academia de Ciencies d'Hungría en Szeged

  • Muséu Ferenc Móra

    Muséu Ferenc Móra

  • Escultura de Kunó Klebelsberg

    Escultura de Kunó Klebelsberg

Referencies

  1. [1]
  2. [2]
  3. [3]
  4. [4]
  5. [5]
  6. [6]
  7. [7]
  8. [8]
  9. honlapja
  10. Liste des villes jumelées avec la Ville de Nice Llista de ciudaes hermanaes con Niza
  11. Online Directory: Hungary, Europe Sister Cities International

Enllaces esternos

Szeged
Control d'autoridaes
  • Proyeutos Wikimedia
  • Wd Datos: Q81581
  • Commonscat Multimedia: Szeged

  • Identificadores
  • WorldCat
  • VIAF: 137203033
  • GND: 4106475-6
  • NKC: ge134527
  • SUDOC: 027622576
  • Diccionarios y enciclopedies
  • Britannica: url
  • Llugares
  • OSM: 1025105
  • KSH: 33367
  • Wd Datos: Q81581
  • Commonscat Multimedia: Szeged